เลขสารบบอาหาร 13 หลัก อ่านยังไง
เลขในกรอบเครื่องหมาย อย. บนฉลาก คือเลขสารบบอาหาร 13 หลัก ที่บอกที่มาของผลิตภัณฑ์นั้น โดยแบ่งเป็นกลุ่มตัวเลขที่ระบุ
- จังหวัดและสถานะของสถานที่ผลิตหรือผู้นำเข้า
- เลขประจำสถานที่ผลิตหรือนำเข้า
- หน่วยงานที่อนุญาตและปีที่อนุญาต
- ลำดับของผลิตภัณฑ์
ประโยชน์ในทางปฏิบัติคือ ผู้บริโภคและคู่ค้าสามารถนำเลขนี้ไปตรวจสอบกับระบบของ อย. ได้ว่าผลิตภัณฑ์มีอยู่จริง ผลิตที่ไหน และตรงกับที่แจ้งไว้หรือไม่ ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมมาร์เก็ตเพลสและคู่ค้าถึงขอเลขนี้ก่อนรับสินค้าเข้าขาย
ใครเป็นคนยื่น และยื่นในชื่อใคร
ผู้ยื่นคือผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าที่มีสถานที่ผลิตได้รับอนุญาตแล้ว ในงานรับจ้างผลิต โรงงานจึงเป็นคนดำเนินการให้ ซึ่งเป็นเรื่องปกติและถูกต้อง
แต่ข้อที่เจ้าของแบรนด์ควรคุยให้ชัดตั้งแต่ต้นคือ ความเป็นเจ้าของสิทธิ์ในผลิตภัณฑ์และเงื่อนไขหากวันหนึ่งต้องการย้ายโรงงาน เพราะเลขสารบบผูกกับสถานที่ผลิต การย้ายโรงงานหมายถึงการดำเนินการใหม่เสมอ ไม่ใช่การโอนเลข
คำถามที่ควรถามก่อนเริ่มงาน
- ชื่อแบรนด์และเครื่องหมายการค้าอยู่ในชื่อใคร
- ถ้าย้ายโรงงาน สูตรเอาไปได้ไหม และต้องทำอะไรบ้าง
- ถ้าต้องแก้ฉลากภายหลัง ใครรับผิดชอบค่าดำเนินการ
ลำดับงานจริงที่เกิดขึ้น
- สรุปสูตรสุดท้าย — ต้องนิ่งก่อน เพราะทุกอย่างหลังจากนี้อ้างอิงสูตรนี้
- ตรวจสูตรกับกรอบกฎหมาย — ชนิดและปริมาณของวัตถุดิบ วิตามิน แร่ธาตุ ต้องอยู่ในเกณฑ์ที่อนุญาต ขั้นนี้คือขั้นที่ประหยัดเวลาได้มากที่สุดถ้าทำให้ถูกตั้งแต่แรก
- จัดทำข้อมูลโภชนาการ — คำนวณหรือส่งตรวจ ตามลักษณะผลิตภัณฑ์
- ร่างฉลากและตรวจข้อความ — ทั้งชื่อสินค้า ข้อความบรรยาย คำเตือน และการกล่าวอ้าง
- ยื่นคำขอผ่านระบบ e-submission — ปัจจุบันการยื่นคำขออนุญาตผลิตภัณฑ์เสริมอาหารดำเนินการผ่านระบบออนไลน์ของ อย.
- รอผลพิจารณา — ถ้ามีข้อสงสัย เจ้าหน้าที่จะให้แก้ไขเพิ่มเติม
- ได้เลขสารบบ แล้วจึงสั่งพิมพ์บรรจุภัณฑ์
จุดที่ห้ามสลับลำดับเด็ดขาดคือข้อ 7 อย่าสั่งพิมพ์บรรจุภัณฑ์ก่อนได้เลขและก่อนฉลากผ่าน เพราะงานพิมพ์มีขั้นต่ำสูงและแก้ไม่ได้
เอกสารที่ต้องเตรียม
ฝั่งเจ้าของแบรนด์เตรียม
- ชื่อแบรนด์และชื่อผลิตภัณฑ์ที่ต้องการใช้ พร้อมชื่อสำรอง
- เอกสารเครื่องหมายการค้า ถ้ามี
- อาร์ตเวิร์กฉลากร่าง
- ข้อมูลผู้จัดจำหน่ายที่จะแสดงบนฉลาก
ฝั่งโรงงานเตรียม
- ใบอนุญาตสถานที่ผลิตและเอกสารมาตรฐานโรงงาน
- สูตรส่วนประกอบพร้อมสัดส่วน
- เอกสารวัตถุดิบและ COA จากซัพพลายเออร์
- ข้อมูลกระบวนการผลิตและบรรจุภัณฑ์ที่ใช้
- ผลวิเคราะห์ที่เกี่ยวข้อง
ในบริการ ขึ้นทะเบียนจดแจ้ง อย. ของโรงงาน งานฝั่งขวาทั้งหมดเป็นหน้าที่ของเรา เจ้าของแบรนด์เตรียมเฉพาะฝั่งซ้าย
6 เหตุผลที่ทำให้ถูกตีกลับ
1. ชื่อผลิตภัณฑ์สื่อถึงสรรพคุณ — ชื่อที่มีความหมายในเชิงรักษาหรือให้ผลทางร่างกาย มักไม่ผ่าน ควรเตรียมชื่อสำรองไว้เสมอ
2. ข้อความบนฉลากเกินกรอบ — ข้อความที่ลอกมาจากเว็บต่างประเทศเป็นสาเหตุอันดับต้น ๆ เพราะเกณฑ์การกล่าวอ้างของแต่ละประเทศไม่เหมือนกัน
3. ปริมาณสารสำคัญเกินหรือต่ำกว่าเกณฑ์ — โดยเฉพาะวิตามินและแร่ธาตุ ซึ่งมีการปรับกรอบตามประกาศฉบับใหม่ อ่านเพิ่มที่ ฉลากอาหารเสริมยุคใหม่
4. วัตถุดิบไม่อยู่ในรายการที่อนุญาต — วัตถุดิบที่ใช้ได้ในต่างประเทศไม่ได้แปลว่าใช้ได้ในไทย ควรเช็กก่อนพัฒนาสูตร ไม่ใช่หลังพัฒนาเสร็จ
5. เอกสารวัตถุดิบไม่ครบหรือไม่ตรงกับสูตร — ชื่อวัตถุดิบบนเอกสารกับในสูตรต้องตรงกัน รวมถึงส่วนของพืชที่ใช้
6. ฉลากไม่ครบองค์ประกอบบังคับ — ลืมคำเตือน ลืมข้อมูลผู้ผลิต หรือขนาดตัวอักษรไม่ถึงเกณฑ์ เป็นข้อผิดพลาดเล็กที่ทำให้เสียเวลาทั้งรอบ
เรื่องที่คนเข้าใจผิดบ่อย
"มี อย. แล้วโฆษณาสรรพคุณได้" — ไม่ใช่ เลขสารบบเป็นการรับแจ้งผลิตภัณฑ์ ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ การโฆษณามีกรอบของตัวเองแยกต่างหาก
"เลข อย. ของโรงงานใช้กับสินค้าทุกตัวได้" — ไม่ใช่ เลขประจำสถานที่ผลิตกับเลขสารบบของผลิตภัณฑ์เป็นคนละเรื่อง แต่ละผลิตภัณฑ์ต้องมีเลขของตัวเอง
"ขายออนไลน์ไม่ต้องจด" — ไม่ใช่ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่จำหน่ายต้องมีเลขสารบบ ไม่ว่าจะขายช่องทางไหน และแพลตฟอร์มหลักส่วนใหญ่ขอเอกสารนี้ก่อนเปิดร้านหมวดนี้อยู่แล้ว
"ส่งออกแล้วใช้ อย. ไทยได้เลย" — ไม่ใช่ การจดแจ้งในไทยครอบคลุมการขายในไทย การขึ้นทะเบียนในประเทศปลายทางเป็นอีกกระบวนการ โรงงานเตรียมเอกสารทางเทคนิคให้ได้ เช่น Certificate of Free Sale และ Health Certificate ดูรายละเอียดที่ มาตรฐานและการรับรอง
บทความนี้สรุปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ขั้นตอนและเอกสารอาจเปลี่ยนแปลงตามประกาศและแนวปฏิบัติของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ให้ยึดตามประกาศฉบับล่าสุดเป็นหลัก